Một thoáng nhìn về Dòng Anh Em Trường Kitô (LASAN) hiện diện và phục vụ tại Giáo phận Huế

( từ 1903 - 1940 )

- Năm 1903: (Đức Cha Caspar)

      Các Sư huynh Trường Kitô (Lasan) đã chấp nhận xây dựng một trường dạy chương trình Pháp ở Huế theo mẫu trường Taberd ở Sài Gòn. Hiện nay các khó khăn đã được loại bỏ. Cơ sở đã bắt đầu được xây dựng và sẽ hoàn tất vào dịp khai giảng các lớp học vào năm 1904- Việc giáo dục của các Sư huynh được mời gọi đạt đến chỗ làm trổ sinh trong giáo phận chúng tôi những hoa trái tuyệt diệu như đã thấy tại Miền Truyền Giáo Tây Đàng Trong (Cochinchine Occidentale). 

- Năm 1904: (Đức Cha Caspar)

      Cơ  sở đẹp đẽ của các Sư huynh  Lasan  đã được khai giảng ở Huế, vào chính ngày lễ Thánh Gioan Lasan ( Jean-Baptiste de la Salle )– Các Sư  huynh đã có nhã ý đặt tên là trường Pellerin (Bình Linh), để tưởng nhớ vị Giám mục Đại Diện Tông Toà đầu tiên của Miền Bắc Đàng Trong (Cochinchine Septentrionale) . Đã có 50 học sinh : 20 có đạo và 30 lương dân- Trường mới này sẽ góp phần làm cho dân cư thấu triệt những khái niệm trong lành mở rộng con đường cứu rỗi cho các tâm hồn. Những lớp học ban tối sắp quy tụ khoảng hai chục công nhân viên ham thích trau đồi kiến thức nơi những con cái uyên bác và xứng đáng của Thánh Gioan Lasan. 

- Năm 1905: (Đức Cha Caspar).

      Các Sư huynh Lasan cũng đã lập tại Huế  một trường trung học cho các trẻ Pháp, lai và Việt. Các nhà giáo dục giới trẻ khôn sánh này  hiện nay tại Pháp bị người ta đối xử một cách lạnh nhạt, lại thành công khắp mọi nơi họ đến- Trường của họ đã có 70 học sinh. Tôi chúc cho các Sư huynh thân yêu này đang góp phần trợ lực quý báu cho chúng tôi thấy được số học sinh ngày càng thêm đông đến độ làm cho các cơ sở họ đang có này trở nên kín chỗ giữa một cảnh trí đẹp nhất của thành phố- Trước tiên các Sư huynh đã phải tranh đấu lâu ngày để sở hửu được  mảnh đất xây dựng trường ; rồi họ  đã phải chịu đựng cách khắc nghiệt trận cuồng phong và lửa cháy. Nhưng không có gì đã làm nãn chí và sẽ không gì làm nãn lòng những con cái xứng đáng của Thánh Gioan Lasan này. 

- Năm 1906: (Cha Izarn, Bề Trên Tổng Quản)

      Trường Pellerin do các Sư huynh Lasan điều hành vào tháng 3 rồi có 75 học sinh: 43 nội trú và 32 ngoại trú. Cuộc văn nghệ giúp vui vào dịp phát thưởng đã  cho người ta thấy rõ ràng những bước tiến triển đã được thực hiện. Tôi tự hỏi chẳng phải vì các nhà giáo dục trổi vượt này đã bỏ lại đằng sau các người ganh đua khác để theo đuổi với bao nhiêu năng nỗ cho đến nơi vùng đất này sao ?!

- Năm 1908: (Đức Cha Allys)

      Trường Pellerin  đi từ thành công này đến thành công khác. Sẽ càng đơm hoa kết trái nhiều hơn nữa nếu không có những tiếng dèm pha được gieo rắc do những kẻ thù hằn các công trình Công Giáo với mục đích làm cho các bậc cha mẹ đừng gởi con cái họ cho chúng tôi.

      Hiện nay, sự thật bắt đầu được sáng tỏ, và các mối thiện cảm đối với các Sư huynh lớn dần trong lương dân. Không chỉ có các gia đình thuộc giai cấp trung lưu dẫn con cái họ đến với các Thầy Dòng, mà những quan chức chính quyền Việt Nam không còn để tâm đến việc người ta sẽ nói gì. Chính họ không ngần ngại trao phó các con trai con gái của họ cho những Thầy Dòng, mà ai ai cũng biết đến kiến thức và lòng tận tâm của những vị này. 

- Năm 1909: (Đức Cha Allys)

      Các trường của các Sư huynh và các Chị em Dòng Thánh Phaolô phát triển tốt đẹp; nhưng người ta cũng ước mong số học sinh tăng thêm với tỉ lệ cao hơn. 

- Năm 1910: (Đức Cha Allys)

      Công trình các trường học cũng khá phát triển. Số học sinh đã tăng thêm trong các cơ sở do các Sư huynh Lasan điều hành; và nhờ vào tiếng tăm có được do nhiều học sinh của các trường này đạt kết quả một cách vẽ vang trong các kỳ thi vừa rồi, người ta có thể vững tin rằng trường Pellerin sẽ ngày càng thịnh đạt. 

- Năm 1911: (Đức Cha Allys)

      Trường Pellerin đã còn có nhiều niềm vui thấy số học sinh của mình tiến triển tốt. Chi nhánh trường này được thiết lập tại một trong những khu đông dân cư nhất ở Huế, sau vài tháng đã được hơn 50 trẻ đến học. Sự tăng triển nhiều học sinh trong hai cơ sở này là do sự tận tâm vô bờ bến của các Sư huynh thân yêu của chúng tôi đã bỏ ra để dạy dỗ và giáo dục các trẻ được giao phó cho mình và cũng nhờ thành quả các học sinh đạt được hoặc trong các kỳ thi thường lệ ở Huế hoặc trong các kỳ thi đặc biệt đã diễn ra tại Hà Nội cho một số nhỏ trẻ Việt Nam được tuyển chọn trong toàn cõi Đông Dương. 

- Năm 1912: (Đức Cha Allys)

      Chúng tôi vui mừng về sự phát triển tốt đẹp của các trường do các Sư huynh và các Chị em Dòng Thánh Phaolô điều hành. Các học sinh trường Pellerin ngày càng đông; nên khó có đủ chỗ cho các học sinh nội trú từ khắp nơi đến xin. Trường chi nhánh Gia Hội hoạt động làm thoả mãn các giáo viên tận tâm, từ rày các thầy dạy này có được cơ sở hoàn toàn sắp đặt theo ý mình muốn: họ sẽ có thể sửa sang tốt hơn và sẵn sàng tăng thêm số học sinh. 

- Năm 1913: (Đức Cha Allys)

      Năm nay, các trường do các Sư huynh Lasan điều hành đã thịnh đạt như trong qúa khứ , có khi còn hơn nữa nếu xét đến số học sinh vào học. Được thịnh đạt như vậy là do sự tin tưởng của các gia đình công giáo và lương dân, và nhờ sự tận tâm của các thầy giáo . Chính việc này đã làm cho một số quan chức ganh ghét, điều được thấy rõ qua sự thiên vị trong các kỳ thi do các quan chức này làm giám khảo- Hy vọng rằng cách hành xử này sẽ không thành thói tục ở Việt Nam. 

- Năm 1914: (Đức Cha Allys)

      Các trường của các Sư huynh trong tình trạng tốt ; thật không liều lĩnh để tin rằng số học sinh của các trường này sẽ ngày càng cao hơn, nếu chúng tôi tiếp tục hưởng được sự an bình và tự do mà cho đến hôm nay chúng tôi đã có được trong một mức độ đủ để đạt được những kết quả đầy an ủi. 

- Năm 1916: (Đức Cha Allys)

      Cậu Thích là con của một quan chức cao cấp Việt Nam đã theo học nhiều năm tại trường Pellerin, vào thời đó do một Sư huynh tốt lành và tạo được nhiều thiện cảm là Sư huynh Aglibert điều khiển. Cậu Thích đã có rất nhiều tiến bộ về đủ mọi mặt và có thể được nêu lên như tấm gương tốt cho bạn bè.

      Khỏi cần nói về việc cậu được các thầy giáo quý chuộng và yêu mến, những người này rất ao ước thấy cậu trở thành kitô hữu. Ước nguyện này được các Sư huynh trao đổi với nhau và coi như có bổn phận phải cầu nguyện với Chúa đã thấy thành sự.  Nhưng không phải là không có khó khăn- Cha mẹ cậu Thích ít có thiện cảm với đạo Công Giáo- khi thấy lối sống đạo đức con mình thể hiện từ khi học tại trường Pellerin, họ thấy ngay và sợ rằng nếu con mình còn giữ liên hệ lâu dài hơn nữa với các Sư huynh, không sớm thì chầy con mình sẽ theo Đạo và họ đã đạt được việc làm cho cậu Thích được bổ nhiệm làm thầy giáo tại Nha Trang, trong tỉnh Khánh Hoà, nơi cha cậu làm Tổng đốc (préfet). Mọi người đều nghỉ rằng xa Huế như thế sẽ làm cho thay đổi tư tưởng người trai trẻ này và sẽ cất khỏi cậu mãi mãi ý nghĩ muốn làm kitô hữu.

      Thế nhưng điều ngược lại đã xảy đến- Được một vị thừa sai khuyên dạy và giáo huấn, càng ngày cậu Thích càng bày tỏ ý muốn làm người có Đạo- Nhưng vì người ta chắc chắn rằng cha cậu sẽ không bao giờ chấp thuận một bước tiến như thế, nên cậu được quyết định cho chịu phép Rửa tội mà không cho gia đình biết. Gia đình cậu chỉ biết được bởi một sự lộ ra lâu sau khi cậu Thích đã trở thành kitô hữu .

      Tôi sẽ không cần diễn tả sự giận dữ của mọi người thân thích của cậu, cũng không cần kễ lại nhiều lời  hăm doạ mắng chưởi do vị  Tổng đốc thốt ra chống lại Đạo và cả người con đã ôm ấp đạo đó. Chỉ cần nói rằng vị quan này sau khi thấy các lời mắng chưởi  hăm doạ của ông vô ích , liền sai quân lính đem cậu về đánh đòn nặng nề, truyền cho con ông sẽ phải chịu các hình phạt còn nặng nề dữ dằn hơn nữa nếu không lấy chân dày đạp Thánh Giá và bỏ Đạo. Sự kiên vững của người tuyên xưng đức tin trẻ tuổi này không bị lung lay chút nào bởi những đối xử bất xứng như thế.

      Chịu thua, người cha mất hết tính chất và có óc chống Đạo đó vẫn còn hy vọng sẽ đạt được kết quả  khi vận dụng  quyền uy của các vị quan cao cấp ở triều đình Huế- Vì vậy, vào dịp ông và con ông du hành về Kinh đô, cậu con này buộc phải trình diện trước các vị thượng thư của vua Duy Tân, những người này sẽ không ngại một phương tiện nào để làm hoảng sợ cậu Thích và đưa dẩn cậu đến chỗ bỏ Đạo.

      Nhưng được Chúa nâng đỡ, cậu Thích đã vượt thắng cuộc đột kích này, vã lại điều này không dữ dằn cho bằng việc cậu phải chịu đau khổ hằng ngày từ phía mẹ cậu- Người mẹ này giận dữ vì con mình trở lại Đạo , dứt khoát muốn bắt cậu quyết định bỏ Đạo - Để đạt được kết quả này, bà tung ra mọi thủ đoạn: dụ dỗ, khóc lóc, mơn trớn, hăm doạ, cả việc hăm doạ tự tử, nếu con mình không rút lui quyết định theo Đạo.

      Đau khổ thật nhiều khi thấy bị hành hạ bởi cha mẹ là những người cậu hết lòng thương mến và rất mong ước mình cũng được vui hưởng tình thương của các ngài , nhưng cậu Thích vẫn một mực trung thành không lay chuyển đối với các lời hứa của ngày chịu phép Rửa tội và trong suốt nhiều tháng, nếu không nói là trong nhiều năm, cậu đã sống có thể nói là cô đơn giữa gia đình ngoại giáo, gặp phải bao lời chưởi mắng liên tục và những nỗi buồn khổ phải chịu để có thể giữ được điều đó.

      Trong thử thách lâu dài và thật nặng nề đó, người tân tòng can đảm này đã được nâng đỡ bởi chuyên chăm cầu nguyện , siêng năng chịu các Bí tích và nhờ những lời khuyến khích nâng đỡ của một vài người thông cảm hoàn cảnh cực nhọc của cậu.

      Cuối cùng, Chúa dủ lòng thương người tôi tớ trung thành . Chịu khuất phục bởi sự dịu hiền mà cứng cáp của con mình, cha mẹ cậu sau cùng đành để cho cậu yên và đã từ lâu, cậu có thể tự do  không bị quấy rầy trong việc chu toàn các bổn phận của một người kitô hữu sốt sắng- Cũng như hoàng tử Thuyền tôi đã nói trước đây, cậu Thích rước Chúa thường xuyên bao nhiêu có thể, nghĩa là gần như mọi ngày. Nhưng công việc thầy giáo  trong một trường công ở Huế không cho phép cậu tham dự thánh lễ mỗi buổi sáng. Cậu đã xin phép được rước Chúa ngoài thánh lễ. Ân huệ này được ban cho cậu với biết bao dễ dàng vì đời sống trầm mặc của cậu là một sự chuẩn bị liên lĩ cho việc rước Chúa Thánh Thể và một sự tạ ơn thường xuyên- Ước gì chúng tôi có được hàng ngàn tân tòng sốt sắng và tốt lành cũng như hoàng tử Thuyền và thầy giáo Thích. 

- Năm 1917: (Đức Cha Allys)

      Tuy nhiên có một công trình mà tình trạng không ổn định đã và đang còn là một vấn đề phải nhiều lo toan và rất mệt nhọc đối với chúng tôi, đó là các chủng viện- Trong vòng 4 năm chúng tôi đã chẳng có lớp nào nhập tiểu chủng viện, và nếu chúng tôi chỉ xem xét về các nguồn tài chính có thể có được, chắc hẳn rất có thể chúng tôi sẽ còn dời lui việc nhận thêm các lớp mới- Nhưng, do nhu cầu, chúng tôi cảm thấy cần có thêm số các linh mục bản xứ. Và xét vì số tiểu chủng sinh hiện có chỉ là 25, chúng  tôi đã tin rằng có thể và cả việc phải tin vào Chúa Quan Phòng, nên ngày 8/9 vừa rồi, 45 học trò mới đã hân hoan nhập vào cơ sở thân yêu của chúng tôi- Tất cả các học trò này đều mạnh khoẻ, ăn uống ngon lành, và nếu xét theo những lời giới thiệu được mang đến, thì tất cả đều sẵn sàng dốc sức để đạt được kiến thức và đạo đức-Trong số này có Giuse Thích là người tân tòng mà cuộc trở lại đã được kể trong báo cáo năm rồi. Mặc dầu cả gia đình chống đối và cũng nhờ nhiều lời khuyên bảo thân tình và vô tư của những vị hiền triết khôn ngoan trao đổi , người trai trẻ này sau khi thấy những ao ước của mình bị hoãn lại lâu ngày, cuối cùng đã có thể tự nguyện và vui vẻ từ bỏ một địa vị ở Việt Nam được coi là được kính nễ và sinh lợi, để vào tiểu chủng viện. Những kiến thức hiểu biết đã có được, sự thông minh và tuổi tương đối lớn cho phép hy vọng rằng Giuse Thích sẽ có những tiến bộ nhanh chóng trong việc học tiếng Latinh. Ước mong cậu trung thành với ân sủng và một ngày kia trở thành một người thợ tuyệt vời trong cánh đồng truyền giáo của Người Cha đại gia đình nhân loại .

- Năm 1918: (Đức Cha Allys)

      Nhiều gia đình Công Giáo và cũng nhiều gia đình lương dân sẽ hân hoan gửi con cái mình nơi các Sư huynh Lasan . Nhưng vì chưa thể xây dựng cơ sở mới , nên các Sư huynh tốt lành này buộc phải từ chối nhận thêm các học sinh, nhất là các em nội trú. 

- Năm 1920: (Đức Cha Allys)

      Trường Pellerin và chi nhánh là trường Saint-Louis ngày càng phát triển tốt đẹp làm tôi rất vui mừng - Mặc dầu năm nay các Sư huynh thân yêu đã mở rộng thêm các cơ sở. nhưng vào dịp khai giảng vừa rồi họ đã phải từ chối một số lớn học sinh ngoại và nội  trú, vì các phòng học không đủ chỗ ,cũng như phòng ăn và phòng ngủ. Hy vọng rằng sẽ có thể nhanh chóng nâng cấp các nơi mới. 

- Năm 1923: (Đức Cha Allys)

      Các trường ở Huế do các Sư huynh Lasan nắm giữ không có đủ nhân sự người Âu, không chỉ không tiến triển, nhưng phải chịu một sự sa sút khó nâng lên  được.

                - Năm 1924: (Đức Cha Allys)

      Trong hai ba năm rồi, vì những nguyên do hoàn toàn bất ngờ, trường Pellerin đã thấy giảm sút số học sinh rất nhiều. Năm nay, tôi vui mừng nhận thấy tình trạng trường này phát triễn tốt đẹp đến độ đã và đang còn phải từ chối nhận thêm học sinh : chỗ không đủ để tiếp nhận và nhân sự không đủ để giảng dạy. Chính Sư huynh Giám Tỉnh Các Trường Kitô trong toàn cõi Đông Dương cũng buộc phải phụ trách một lớp.

- Năm 1929: (Đức Cha Allys)

      Ngoài một trường do các Sư huynh Lasan nắm giữ và một trường do các Chị em Dòng Thánh Phaolô điều hành, Miền Truyền Giáo mới chỉ có các trường giáo xứ để dạy chủ yếu các kinh nguyện và giáo lý- Chúng tôi chưa có các trường tiểu học đúng nghĩa. 

- Năm 1931: (Đức Cha Chabanon)

      Các con cái của Thánh Gioan Lasan , các Anh em Hèn Mọn Thánh Tâm, các Chị em Dòng Thánh Phaolô, các Chị em Con Đức Mẹ Vô Nhiễm, các Chị em Mến Thánh Giá cùng liên kết hài hoà đời sống hoạt động và chiêm niệm, biết rất rõ ràng không có cầu nguyện, hy sinh, kết hiệp với Chúa, thì các công trình bên ngoài của họ sẽ khô cằn, hoặc chỉ trổ sinh những hoa trái chẳng có hương vị gì.

     Trường Pellerin vẫn phát triển tốt đẹp và đạt được những thành quả đáng chú ý. Nhưng thật rất đáng tiếc vì các Sư huynh thân yêu của chúng tôi do thiếu nhân sự, nên bị buộc phải bỏ bớt trường ngoại trú Gia Hội Đông Ba- Khu vực đông dân cư này của thành phố Huế có nhiều trường công lập với nhiều học sinh. Một vị mục sư Tin Lành mới đến lập cư ở đây và mở nhiều cuộc diễn thuyết đạt được kết quả rất khả quan do người ta tò mò muốn biết- Tương lai sẽ thế nào? Nơi đó chúng tôi có một cộng đoàn kitô hữu nhỏ bé với một nhà thờ rộng rãi và tạo được cảm xúc . Hy vọng rằng trường của các Sư huynh trước đây thịnh đạt sẽ hồi sinh chứ không mất đi. 

- Năm 1932: (Đức Cha Chabanon)

      Việc tông đồ dưới mọi hình thức đã được thực hiện dưới nhiều thành quả tại trường Pellerin do các Sư huynh Lasan điều hành, tại trường Jeanne-d’Arc, tại Trạm khám Pasquier, tại cô nhi viện Phú Xuân do các Chị em Dòng Thánh Phaolô đảm trách và trong 20 địa điểm của Miền Truyền Giáo do các Chị em Mến Thánh Giá chăm lo, họ là những người vui vẻ chấp nhận bệnh tật và sống khó nghèo có khi gần như thiếu mọi sự và họ đã tỏ ra xứng đáng với tên dòng tốt đẹp của mình. 

- Năm 1934: (Đức Cha Chabanon)

      Đồng thời với phong trào Hướng đạo, cũng đã phát sinh “Hội Ái Hữu các cựu học sinh Pellerin” nhờ sự thúc đẩy của Sư huynh Dominique năng động và gây nhiều thiện cảm- Một trong những hoạt động đầu tiên của hội Ái Hữu này là dựng tượng bán thân của  vị hiệu trưởng đầu tiên, cố Sư huynh Aglibert-Marie, nhà giáo dục lão luyện, vị tu sĩ đạo đức, và người tông đồ nhiệt thành . Kỷ niệm về Thầy vẫn rất sống động trong lòng của tất cả những ai đã biết đến Thầy. Tượng bán thân bằng đồng này sẽ ghi lại mãi trong trường Pellerin niềm tưởng nhớ vị Thầy được mến yêu và tôn kính- Lễ khai trương đã được tổ chức ngày 17/12 và càng thêm long trọng bởi sự hiện diện của Sư huynh Junien  rất đáng kính, phụ tá Bề Trên Tổng Quyền và là người kể từ đó đảm nhiệm việc điều hành toàn thể Nhà Trường - Thời gian lưu lại Huế của Sư huynh Giám tỉnh dễ mến và cao quý đối với con cái của Thánh Gioan Lasan đã là một sự khích lệ nâng đỡ thực sự và mang lại một sự khuây khoả an vui cho các lo toan của các Sư huynh – Lo âu hiện nay là sự giảm sút liên tục số học sinh. Không phải giới học sinh ít đông đúc hơn trước kia, ngược lại người ta thấy mọc lên từ mọi phía những trường học đủ các cấp, do những người đã đậu các bằng cấp mà không có việc làm- Nhưng thời buổi khắc khổ , nhiều cha mẹ chịu cảnh nghèo khó và chỉ biết lo cho con cái họ học kiến thức hơn là lo việc giáo dục,  đành gởi con cái họ vào những nơi giá học phí rẽ. 

- Năm 1935: (Đức Cha Chabanon)

      Chị em Con Đức Mẹ Vô Nhiễm vừa lập thêm một trường ở Huế, ngay giữa thành phố... Ngôi trường khiêm tốn này gọi là trường thánh Agnès. Đây là trường Saint- Louis cũ, chi nhánh của trường Pellerin trước đây và con cái Thánh Gioan Lasan đã phải rời bỏ, vì thiếu nhân sự giảng dạy. Sự thiếu nhân sự nhất là người Pháp này không thể không gây thiệt thòi cho chính trường Pellerin, trường duy nhất mà các Sư huynh Lasan có được trong Miền Truyền Giáo. Tuy nhiên ngày nhập học vào tháng 9 khá tốt đẹp và làm nảy sinh lòng tin tưởng. 

- Năm 1938: (Đức Cha Lemasle)

      Trong tất cả các cơ sở giáo dục của chúng tôi, trường Thiên Hữu (Providence) làm tôi lo lắng nhiều nhất... Trong tháng tám, một tháng trước ngày tựu trường, chúng tôi không có đủ số giáo sư cho năm học mới. Một số anh em có ý kiến bỏ đi một vài môn học, một số khác cho rằng nên đóng cửa trường đi thôi. Nhưng nhờ Chúa Quan Phòng và nhờ thánh Têrêxa Hài Đồng Giêsu là Đấng tôi đã ký thác ngôi trường này cách đặc biệt, số giáo sư bị thiếu đã có thể tìm được. Các lời thỉnh nguyện đã được gởi đến Đức Khâm Sứ Toà Thánh tại Đông Dương và các Đức Giám Mục Đại Diện Tông Toà Thanh Hoá và Hưng Hoá cũng như đến Sư huynh Giám Tỉnh các Trường Kitô rất thân yêu, đã được đáp ứng. Đức Khâm Sứ Drapier đã cho chúng tôi một trong các vị thư ký của Ngài, cha Trémau; Đức Cha De Cooman gửi cha Clauzier; Đức Cha Vandaele gửi cha Mazé, Sư huynh Donatien-Jules gửi thầy Xavier, cử nhân khoa học. Hơn nữa, cha Larouche, Bề trên Đệ tử viện Dòng Chúa Cứu Thế, nhận dạy môn giáo lý tại trường này. Tôi xin kính gửi đến tất cả các vị lời cảm tạ chân thành... 

- Năm 1939: (Đức Cha Lemasle)

      Trường Pellerin do các Sư huynh Lasan điều hành, trường Jeanne -D’Arc do các Chị em Dòng Thánh Phaolô, các trường của các Chị em Con Đức Mẹ Vô Nhiễm , trường của các Chị em Mến Thánh Giá có số học sinh tăng triển tỉ lệ cao và các học sinh này đạt được những kết quả đầy khích lệ cho các thầy cô... 

- Năm 1940: (Đức Cha Lemasle)

      Trước khi kết thúc, tôi xin cám ơn các anh em linh mục thừa sai, các tu sĩ và các linh mục Việt Nam đang tận tuỵ trong các chủng viện, các trường học và các trường trong miền Truyền Giáo...

      Các Sư huynh Lasan, các Anh em Giáo Giảng Viên Thánh Tâm, các Chị em Dòng Thánh Phaolô, các Chị em Con Đức Mẹ Vô Nhiễm và các Chị em Mến Thánh Giá đã nhiệt tâm thi nhau lo việc giáo dục và đào tạo giới trẻ. Họ đã được phần thưởng là nhiều học sinh được rửa tội và nhiều kết quả đạt được trong các kỳ thi  chính thức.

(Trích dịch từ nguyên bản Pháp Ngữ  “Các Báo Cáo Thường Niên  của các vị Giám Mục giáo phận Huế gởi Hội Truyền Giáo Hải Ngoại Paris từ 1782 đến 1940” do Lê Thiện Sĩ sưu tập). 

                                                                                        LM. Stanislaô Nguyễn Đức Vệ