1. Một cuộc đời kiếm tìm chân lý
John Henry Newman sinh tại London, Anh quốc, ngày 21.02.1801. Cậu được dạy dỗ trong Anh giáo và siêng đọc Kinh Thánh. Kinh Thánh giúp cậu sống đạo đức, nhưng mối quan tâm tri thức lại khiến cậu đặt những câu hỏi nền tảng và muốn có câu trả lời rõ ràng. Vì thế khi 14 tuổi, cậu đã bị cám dỗ bỏ đạo.
Trong giai đoạn đó, Chúa gõ cửa lòng Newman. Trong những ngày nghỉ lễ năm 1816, Newman đọc cuốn Force of Truth (Sức mạnh của chân lý) của Thomas Scott, cuốn sách đã gây ấn tượng đến nỗi cậu coi đó như “cuộc hoán cải đầu tiên”. Từ tác phẩm đó, 02 câu ghi dấu ấn suốt đời: “Tìm kiếm sự thánh thiện hơn là bình an”, và “Bằng chứng duy nhất của sự sống là sự tăng trưởng”.
Sau cuộc hoán cải này, Newman đặt Thiên Chúa trên hết mọi sự và hết lòng bước theo Chân lý. Cậu nói: “Khi tôi 15 tuổi một sự thay đổi lớn lao về tư tưởng diễn ra trong tôi. Tôi đặt mình dưới sự hướng dẫn của Kinh Tin Kính và đón nhận đạo lý đức tin, những điều, sẽ không bao giờ lu mờ hoặc bị xóa nhòa”.
Sau khi hoàn tất chương trình học tại Trinity College, Oxford, Newman trở thành mục sư Anh giáo và sau này phụ trách nhà thờ Saint Mary của đại học Oxford. Thời gian này, ngài nghiên cứu các Giáo phụ, đồng thời cảm thấy quan ngại (trước) về tình trạng thiêng liêng của Anh giáo trước sự gia tăng ảnh hưởng của chủ nghĩa tự do (liberalism) tại Oxford cũng như trên khắp nước Anh.
Để chống lại, Newman cùng với một vài người bạn lập nên Phong trào Oxford (Oxford Movement) năm 1833. Phong trào này phê phán việc Anh Quốc không còn thực hành đức tin, và kêu gọi trở về với Kitô giáo nguyên thủy. Newman nhận ra rằng cuộc tranh luận chống lại chủ nghĩa tự do về mặt tôn giáo cần có một nền tảng giáo thuyết vững chắc, và ngài xác tín đã tìm được nơi các văn bản của các Giáo phụ là các sứ giả và tiến sĩ đích thực của đức tin Kitô.
Ngài không bao giờ quên câu nói của thánh Augustinô: “Hội Thánh phổ quát, trong phán quyết của mình, là sự bảo đảm cho Chân lý”.
Trung thành với nguyên tắc phải tôn trọng Chân lý, Newman quyết định lui về Littlemore, một làng nhỏ gần Oxford, dành thời giờ cho việc cầu nguyện và nghiên cứu.
2. Gia nhập Hội thánh Công giáo
Khi Newman nghiên cứu về sự phát triển giáo thuyết Kitô, ngài nhận ra rằng Hội Thánh Rôma là Hội Thánh của các Giáo phụ, Hội thánh đích thực của Đức Kitô. Vì thế ngày 09.10.1845, ngài tuyên xưng đức tin Công giáo, được Chân Phước Dominic Barberi, người Ý, dòng Passionist, đón nhận vào Hội thánh Công giáo.
Sau khi thành linh mục Công giáo, Newman lập chi nhánh Dòng Thánh Philiphê Nêri ở Birmingham, Ngài chú trọng nhiều nhất đến việc đào tạo trí thức và thiêng liêng cho các tín hữu Công giáo và các tân tòng. Ngài xác tín rằng trong thời đại hiện nay với những thay đổi rất nhanh về văn hóa và xã hội, cần phải có một đức tin có khả năng bày tỏ những lý do của niềm hi vọng Kitô giáo.
Ngài được Đức Giáo Hoàng Lêô XIII nâng lên hàng Hồng Y ngày 15.05.1879, nhưng ngài xin là không chịu chức Giám mục và vẫn ở Birmingham. Đức Hồng Y Newman nhắc nhở mọi Kitô hữu, rằng Chân lý là kho tàng quý giá mà chúng ta đón nhận bằng đức tin, chân lý ấy phải được loan báo cách trung thực và bảo vệ bằng mọi giá.
Ngày 11.08.1890, Đức Hồng Y Newman mất tại nhà dòng ở Edgbaston, thọ 89 tuổi. Đức Giáo Hoàng Bênêđitô 16 đã tuyên phong Ngài lên bậc Chân Phước ngày 19.09.2010 và ngày 13.10.2019, Đức Giáo Hoàng Phanxicô đã phong Thánh cho Ngài.
Lm. Sta-nít-la-ô Nguyễn Đức Vệ