Hilariô chào đời năm 315 tại Poitiers, nước Pháp, con một nhà quí tộc làm nghị viên và được giáo dục đầy đủ. Các môn học mà cậu ưa thích là văn chương, thi ca, nhất là triết lý. Việc học tập của cậu luôn được đào sâu cho tới cùng là Thiên Chúa.
Nhưng làm thế nào cậu gặp được Thiên Chúa mà các triết gia và các tôn giáo thường nói tới cách mù mờ? Trong khi còn miên man suy nghĩ, Hilariô bỗng gặp được một cuốn Kinh Thánh và khi đọc tới truyện ông Môisê và bụi gai bốc cháy, Hilariô đã xúc động bởi danh xưng Thiên Chúa mạc khải: “Ta là Đấng Tự Hữu”. Rồi cậu đọc trọn bộ Kinh Thánh. Đọc xong, Hilariô trở lại Công giáo và lãnh nhận bí tích Thanh tẩy trong niềm hạnh phúc lạ lùng.
Hilariô đã lập gia đình và có được 01 người con gái. Rồi đây Hilariô sẽ đưa cả vợ con về với đức tin. Sau đó Hilariô trở thành linh mục, người vợ chỉ còn gặp chồng tại bàn thánh và coi như một người anh. Nhân đức và trí khôn ngoan còn đưa ngài tới chức Giám mục Poitiers năm 350.
Lúc ấy lạc giáo Ariô nổi lên như vũ bão trong Giáo hội. Hoàng đế Constance ủng hộ lạc giáo và tiếp tay cho cuộc bách hại. Đức Giám Mục Hilariô lãnh đạo công cuộc bảo vệ đức tin. Ngài triệu tập một Công đồng lên án hai Giám mục theo lạc giáo. Nhưng sau đó ngài đã bị trừng phạt lưu đày năm 356 và chấp nhận gian khổ.
Ngài tiếp tục làm việc bằng công việc viết lách. Ngài nói: “Dầu bị lưu đày, chúng tôi vẫn tiếp tục nói bằng sách vở, bởi vì người ta không thể giam hãm lời Chúa”. Ngài đã viết 12 tác phẩm, gồm có khảo luận về Chúa Ba Ngôi, chú giải Tin mừng Mát-thêu, chú giải các Thánh vịnh và tiếp tục điều khiển giáo phận bằng thư tín.
Bốn năm trôi qua, hoàng đế cho triệu tập Công đồng Sêlêucia. May mắn ngài cũng được mời dự. Tại đây ngài đã dùng tài hùng biện và trí thông minh để chống lạc giáo. Không chịu nổi ảnh hưởng của ngài, năm 360 bọn lạc giáo can thiệp để ngài về lại Poitiers cho rảnh nợ.
Tám năm sau, ngài qua đời ngày 13.01.368 lúc 52 tuổi. Đức Giáo Hoàng phong Ngài lên bậc Tiến sĩ Hội thánh ngày 10.01.1852 và là vị thánh tiến sĩ đầu tiên ở Gaules.
Lm. Sta-nít-la-ô Nguyễn Đức Vệ