Tiểu sử 101 vị Thừa sai MEP đã phục vụ Giáo phận Huế (1850 – 1975)

Số 22. CHA ERNEST GIRARD – HÒA  (1851 – 1924)

47 năm hoạt động tông đồ trong các Chủng viện của miền truyền giáo Huế: 44 năm ở Tiểu Chủng viện (1977-1890), (1893-1924), 3 năm ở Đại Chủng viện (1890-1893), trong các năm đó ngài lo đào luyện khoảng 100 Linh mục bản xứ, đó là sự nghiệp mà Cha Girard tốt lành đã kết thúc cách rất êm ái tại bệnh viện Huế ngày 09.02.1924.

Về giai đoạn đầu của thời tuổi trẻ cũng như những năm được thụ huấn làm giáo sĩ của ngài, chúng ta hầu như không biết gì, vì Cha Girard hiếm khi nói về mình; nhưng chúng ta có thể quả quyết rằng cuộc đời tông đồ lâu dài của ngài là một cuộc sống được phủ đầy một cách tốt đẹp.

Chúng ta sẽ không nói lại về vai trò tuyệt vời của ngài trong suốt cuộc vây hãm Tiểu Chủng viện An Ninh vào tháng 09.1885; – (Báo của Hội đã nói đến ngài trong số tháng 04.1924, và một Vị điều hành các việc dân sự của Đông Dương đã làm nổi bật ngài cách tuyệt vời trong một tập sách nhỏ: Một trang Lịch sử Quảng Trị, tháng 09.1885, của Jabouille, Công sứ Pháp ở Quảng Trị) – Chúng ta đồng ý rằng vai trò này cũng như vai trò ngài thực hiện ít lâu sau đó trong tư cách tuyên úy – thông dịch của quân Pháp, hoàn toàn vì vinh dự và lợi ích của Đạo, của Pháp và của Việt Nam.

Đời sống của các Chủng viện xem ra đồng bộ, đều đều; đó cũng là “vita communis” (đời sống chung) mà Thánh Bênađô nói đến và sự hoàn thiện hệ tại chu toàn trọn hảo các bổn phận hằng ngày. Trong đời sống này, Cha Girard là một mẫu gương đích thực cho các người cộng tác.

Ngài hoàn toàn trao hiến cho các Chủng sinh để đào luyện họ tập tành các nhân đức kitô và làm Linh mục. Trong những cuộc huấn đức thực hiện ít nhất mỗi tuần một lần, ngài giảng cho họ nhất là về tình yêu Chúa, tình bác ái huynh đệ, sự trung thành làm các việc đạo đức và tuân giữ luật lệ.

Các giờ lên lớp của ngài luôn được chuẩn bị hết sức chu đáo, như được chứng tỏ trong các bản chép tay ngài để lại; thế nên các Chủng sinh theo dõi cách thích thú và học được rất nhiều điều.

Lòng quý trọng của ngài đối với phụng vụ được thấy rõ bằng việc ngài giữ đúng các nghi thức khác nhau về thánh lễ và các kinh nguyện khác; và sự quý trọng này, ngài biết cách thông truyền cho các Chủng sinh rất thích giúp lễ ngài và cũng sợ làm sai điểm nào đó khi giúp ngài, ngài nghiêm khắc biết bao đối với những điều quên đi nhỏ nhặt hoặc những điều sai chữ đỏ.

 Cha Girard có một cá tính nóng cách tự nhiên; nhưng tính xấu nhỏ mọn này cuối cùng đã được ngài cầm giữ hầu như hoàn toàn, nhờ ngài có một đức khiêm tốn mà tất cả giáo sư và Chủng sinh đánh giá rất cao và rất kính phục đối với Cha bề trên tốt lành. Những mối giao hảo tuyệt vời với ngài không ngừng được duy trì bởi tất cả những ai đã làm việc dưới sự điều hành của ngài, các anh em Thừa sai, các Linh mục bản xứ và giáo dân đều là những chứng cứ rõ ràng về điều đó. Hàng năm, ngày 19 tháng ba, những ai không thể đến dự lễ của ngài đều gửi thư chúc mừng với những lời cầu chúc tâm tình nhất; về phần các Chủng sinh có mặt trong Chủng viện ngày hôm đó, họ tìm mọi cách để làm vui lòng ngài; họ không từ khước cả việc tốn kém, cả những vất vả để chuẩn bị ngày lễ gia đình đơn sơ này; đây là một cách thức để họ biểu lộ những tâm tình hiếu thảo đối với người Cha tốt lành.

Tâm tình này, ngài đáp lại cách tốt đẹp: có thể nói ngài yêu thương các học trò của mình cách đam mê. Thế nên các kỳ nghỉ xem ra quá dài đối với ngài và ngài hết lòng chờ kết thúc. Trong các kỳ nghỉ, ngài luôn trả lời các thư Chủng sinh viết cho ngài. Tâm tình của ngài vẫn tiếp tục ôm lấy những cựu Chủng sinh, các Linh mục hoặc giáo dân đã trải qua việc học hành tại Chủng viện từ năm 1877; ngài giúp đỡ người này người khác bằng những lời khuyên và kinh nguyện của ngài. Để khỏi quên ai, ngài ghi tên họ vào cuốn sổ tay đặt ở nhà nguyện trong ghế quì của ngài, và mỗi sáng, trước và sau thánh lễ, ngài lướt qua danh sách dài đó để phó dâng cho Chúa Giêsu Thánh Thể những người ngài luôn yêu mến.

Dầu bận rộn với việc đào luyện các Chủng sinh và tưởng nhớ đến các cựu Chủng sinh, Cha Girard không lơ là khía cạnh vật chất của cơ sở mà ngài trách nhiệm. Khởi đầu nhiệm vụ bề trên của ngài, Tiểu Chủng viện An Ninh chỉ là một cụm mái tranh cũ kỹ rất khó để cho không khí và ánh sáng xâm nhập vào. Ngài quyết định thay đổi bằng những công trình xây dựng khang trang: ngài bắt đầu bằng việc xây một nhà nguyện đẹp đẽ mà trong một thời gian dài đã là một trong những cơ sở tôn giáo đẹp nhất và chắc chắn nhất của miền truyền giáo. Nhà nguyện vừa xây dựng xong thì xảy ra các biến động năm 1885; bấy giờ nó có thể dùng làm nơi trú ẩn và đài quan sát cho các Cha và giáo dân vào ẩn nấp trong hàng rào Chủng viện. Khi hòa bình được lập lại, Cha bề trên kiên trì tiếp tục các công việc của ngài làm sạch sẽ và đẹp đẽ lại các công trình mà nhiều năm dài trước khi ngài mất, ngài đã có niềm vui thấy được, thay vì các nhà tranh cũ kỹ là những cơ sở đẹp đẽ và lớn lao để cho các giáo sư và Chủng sinh cư ngụ thoải mái. Về phần ngài, ngài dành làm chỗ ở cho ngài một trong những căn nhà cũ kỹ kiểu Việt Nam mà ngài đã sửa sang ít nhiều bằng cách xây tường chung quanh và lợp ngói.

Sẽ không đầy đủ – và có đầy đủ được chăng?  Nếu để kết thúc chúng tôi không thêm một vài nét sẽ còn làm nổi bật thêm diện mạo tinh thần của người anh em quá cố. Cha Girard có một lòng kính trọng quyền bính; thế nên ngài hết sức vâng nghe đối với các mệnh lệnh và cả những ao ước đơn sơ của Giám mục. Lòng bác ái của ngài đối với các anh em rất lớn; ngài thích tiếp đón họ tại Tiểu Chủng viện và đến thăm viếng tại nơi ở của họ, biết sống trẻ với các người trẻ và có dịp trao cho họ các lời khuyên một cách kín đáo mà nhân đức và kinh nghiệm lâu năm của ngài làm cho họ luôn vui lòng tiếp nhận. Khi ngài biết được có những vị thừa sai hoặc những Linh mục bản xứ đang gặp khó khăn hoặc không có đủ nguồn vật chất cần thiết để hoàn thành một công trình, ngài mở hầu bao của ngài ra cho họ một cách rộng rãi lắm lúc họ không biết. Các người ăn xin, các người nghèo khổ chắc chắn được ngài đón tiếp cách tốt đẹp; ngài muốn tự mình phân phát các đồng tiền cho họ, rồi thêm vào đó những ý kiến hay của ngài luôn được đón nhận. Cuối cùng mặc dầu bận rộn bao nhiêu công việc, ngài vẫn lo tiếp tục nghiên cứu thêm thần học cho đến cuối đời, tìm những ánh sáng từ các tác giả xưa, mà không từ khước các tác giả hiện đại; thế nên trong các vấn đề tín lý và luân lý ngài vẫn có uy thế, dầu do khiêm tốn ngài không cho mình như vậy.

Nguồn ảnh: irfa.paris

Các ngày cuối cùng và cái chết của ngài là triều thiên xứng đáng của một cuộc đời Linh mục thật đầy. Khi người anh em giúp ngài đề nghị ngài chịu các bí tích cuối cùng, ngài do dự, sợ rằng chưa đủ bệnh hoạn để tiếp nhận, nhưng sau khi cuối cùng tin rằng mình thực sự trong tình trạng nguy tử, ngài sẵn lòng chấp nhận những sự trợ giúp cuối cùng trong đạo và đón nhận cách minh mẫn với lòng đạo đức nên bài học sâu xa cho các học trò đang khóc thương ngài.

Muốn thực hiện một cố gắng cuối cùng để cứu chữa vị Linh mục tốt lành vì ít nữa thấy tình trạng khá hơn sau khi chịu các bí tích cuối cùng, Đức Cha cho một chiếc xe hơi chở ngài đến Huế và vào chữa tại bệnh viện trung ương. Cuộc hành trình không quá nhọc mệt và các bác sĩ vẫn hy vọng làm chậm lại kết cục. Nhưng sau vài ngày, người bệnh không thể hấp thụ gì được nữa, rõ ràng cái chết đang đến gần. Vị tuyên úy bệnh viện lại mang Của Ăn Đàng đến cho ngài, ngài đón nhận hết sức vui vẻ. Đó là chiều ngày 07.02. Hầu như ngay sau đó người anh em chúng ta không còn dấu hiệu tỉnh táo nữa, và ngày 09.02, lúc 6 giờ 45 chiều sau khi thốt ra một tiếng lớn, ngàì xem ra đang hấp hối, rồi trút linh hồn, có Cha Kaichinger là một trong các người bạn trẻ tốt lành của ngài giúp đỡ.

Sau khi các bác sĩ đã chứng nhận cái chết, thi hài Cha Girard được chuyển về Đại Chủng viện. Ngày thứ hai 11, Đức Cha Allys đến đó dâng một Thánh lễ trọng thể cầu hồn cho người đã khuất; trong thánh lễ này, có sự tham dự của phần lớn các người Pháp tại Huế, một số rất đông người Việt, trong số đó vào hàng ghế đầu người ta thấy có Vị Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng, cựu học sinh An Ninh, nhiều vị thừa sai, các Linh mục bản xứ và một phái đoàn các Tiểu Chủng sinh.

Cuối nghi lễ, thi hài được khiêng xuống thuyền để mang về An Ninh, nơi ngài phải được chôn cất. Sáng ngày 13, đoàn rước được tổ chức từ bến thuyền và đưa xác ngài đến nhà nguyện Tiểu Chủng viện, làm thành một cuộc vinh thắng đích thực với sự tham dự của hầu hết giáo dân trong vùng và một đoàn vô số lương dân đến đó không phải chỉ vì tò mò, nhưng thực sự muốn bày tỏ sự tôn kính của họ và ngay cả để tỏ lòng biết ơn đối với người đã từng là một trong các ân nhân lớn lao của đất nước. Nhiều người cả giáo lẫn lương đã xin lễ cầu cho linh hồn ngài.

Và bây giờ, xác của vị Linh mục tốt lành an nghỉ ngay giữa nghĩa địa, được bao quanh bởi nhiều người anh em trước đây và một số Chủng sinh.

Ước gì chúng ta, tất cả chúng ta là những người đã biết và yêu mến ngài, giữ lâu dài lòng tưởng nhớ ngài và bắt chước các nhân đức của ngài!

Lm. Stanislaô Nguyễn Đức Vệ biên tập